| Vojvodina od ameba pa na dalje... |
 |
 |
 |
| Napisao Ilija Tucić, Foto: Istock photo |
|
Tako recimo, ako ste pobornik teorije prema kojoj ste baš vi „ovde oduvek, a drugi su stigli kasnije“ (konjem ili vozom, svejedno), pa dakle imaju i manje prava na zajedničku nam imovinu – moramo vas razočarati. Prostorom Vojvodine, u prvom veku, lutali su Agatirzi, Geti, Dačani, Panonci, Amantini, Breuci, Skordisci, Boji, Eravisci... Ima li vas na ovom spisku gospodo? Ako, nema, biće da ste i vi ipak stigli malko kasnije.  U vreme kada su ove simpatične brkajlije u kožusima, lovile po močvarama današnje Vojvodine, sadašnjih naroda nije bilo ni na vidiku. Uostalom, budimo pošteni! Termin „nacija“ prva je upotrebila francuska književnica Madam de Stal u svojoj knjizi „O Nemačkoj“. Bilo je to krajem 18. veka! Prema tome, teorije o tome kako su baš naci preci, skriveni iza žbuna, gledali kako Eva Adamu daje jabuku, padaju u vodu. Naravno, moramo razočarati i one koji žele priču o 2.000 godina vojvođanske istorije. Nešto takvo naprosto ne postoji. Prostor koji mi danas u političkom smislu zovemo Vojvodinom, pripadao je kroz vreme različitim državama: Dakiji, Rimskom carstvu, Državi Gota, Hunskom carstvu, Vizantiji, Kraljevstvu Gepida, Kraljevstvu Istočnih Gota, Avarskom kaganatu, Franačkom kraljevstvu... sve do Austro-Ugarske i naših dana. Tokom dva milenijuma, naravno da Vojvodinu niko nije doživljavao kao celinu u današnjem smislu. Recimo, Sirmium (Sremska Mitrovica) bio je jedan od 4 najvažnija grada Rimskog carstva. Ali zato – Bačka nikada nije bila deo Rimskog carstva. A i što bi ? U njoj su za to vreme živeli Sarmati, poznati i kao Jazigi. Da ste njima rekli da su Vojvođani, verovatno bi mislili da ih zavitlavate, pa bi vam neka tadašnja verzija Fredija Kremenka zavitlala kamen u glavu. Prema tome – opušteno! Sve je u istoriji mnogo više relativno nego što pretpostavljate. Druga je stvar, što nam se nešto dogodi, pa onda krećemo da pišemo knjige o tome kako su drevna proročanstva baš „to nešto“ odavno najavila. Istorija je divna nauka pod uslovom da od nje ne očekujete da vas pravda zašto ste u ogledalu baš takvi kakvi jeste. Spremni da krenete na put u prošlost? Polazimo!U političkom smislu, istoriju Vojvodine obeležava činjenica da je bila deo tri moćna carstva: Rimskog. Otomanskog i Habzburškog. Pri tome, postoji jedna bitna razlika. Dok smo u poslednja dva carstva bili žešća provincija, u onom Rimskom, bili smo itekako važni. Sirmium je bio velik rimski grad, centar pokrajine Panonije. U Sirmijumu i okolini rođeno je 6 rimskih careva: Decije Trajan, Aurelijan, Prob, Maksimilijan Herkulije, Konstancije Drugi i Gracijan. Šest careva jednog od najmoćnijih carstava u istoriji ljudske civilizacije – rođeno je u Sremskoj Mitrovici! O tome, kako je sve (što već rekosmo, relativno) govori podatak da je tada na ovom tlu bilo još nekoliko, naravno ne toliko značajnih gradova: Taurunum, Ritium, Akuminkum, Kusum, Malata, Basiana... To su današnji: Zemun, Surduk, Slankamen, Petrovaradin, Banoštor, Donji Petrovci... To mu dođe kao podatak da su najstariji i najveći fudbalski klubovi u Engleskoj i Francuskoj, Šefild Venzdi i Avr. Iz perspektive Mančestera, Liverpula i Liona ovaj podatak verovatno ne znači mnogo, ali...? Događaj koji nam već i danas, sasvim sigurno, znači veoma mnogo dogodio se 1699. godine, kada su nakon potpisivanja Karlovačkog mira, Turci zauvek napustili prostor današnje Vojvodine. Da bi se osvetili za ovaj gubitak, Turci su na jugu, na tlu, Raške, Kosova i Metohije, tamošnje Srbe podvrgli strahovitom teroru. Ovi su, nemajući drugog izbora, krenuli u seobu i – stigli tu gde su danas. Kako je Vojvodina posle ratova s Turcima bila opustošena, državna vlast Austro-Ugarske monarhije počela je da naseljava stanovništvo iz Nemačke i severne Ugarske. Teritorija Vojvodine, zbog stalnih ratova, bolesti, epidemija i nemaštine, bila je izuzetno slabo naseljena. Naseljenici su bili neophodni za pretvaranje pustara i močvara u obradivo zemljište i za obnavljanje trgovine i zanatstva.Naseljeno je najviše Nemaca, koji su bili vični racionalnoj obradi zemlje i poznavali su zanate. Da bi se što pre uključili u privređivanje, vlast ih je oslobađala od poreza, a davala im je i druge povlastice. Slovaci su se doseljavali s Karpata, najpre oko 1740. godine u Bačku, a kasnije i u Banat i Srem. U Bačkoj su se u to vreme masovnije naseljavali i Mađari. Rusine je naseljavala komora od kraja 40-tih godina i kasnije do 1765. Plansko naseljavanje Rumuna bilo je u drugoj polovini 18. veka, ali oni su se i ranije samoinicijativno, i pored protivljenja austrijskih vlasi, s karpatskih planina spuštali u banatsku ravnicu. Na ovaj način, pre oko 200 godina, postavljene su današnje etničke koordinate vojvođanske sudbine. Srba će od tada, uvek biti oko trećina, Mađara četvrtina, Nemaca petina. Tek 1945. dogodiće se demografski udar koji će odrediti sadašnju situaciju. Nemci su, praktično kompletno, napustili Vojvodinu. Sa druge strane, izvršena je masovna kolonizacija Srba sa područja Hrvatske i Bosne i Hercegovine. Na taj, način, prvi put u istoriji Vojvodine, dogodiće se da jedan narod čini apsolutnu većinu. Posle poraza revolucije, odlukom austrijskog cara od novembra 1849, stvorena je administrativna oblast Vojvodstvo Srbije i Tamiški Banat, kojim je upravljao austrijski guverner sa sedištem u Temišvaru, a titulu vojvode nosio je sam car. Bio je to događaj od kojeg polazi novija politička istorija Vojvodine. Srbi dobijaju prvog uistinu velikog političkog lidera, Svetozara Miletića. Rađaju se političke stranke. Ali… Za ovaj deo priče potrebno nam je mnogo više prostora. Nastavak sledi… Samo opušteno! Kratka istorija: 1,000,000 godina p.n.e. – Teritorija današnje Vojvodine se nalazila na dnu Panonskog mora. Planina Fruška Gora je bila ostrvo u tom moru. 50,000 godina p.n.e. – Pojava prvih praistorijskih naselja na teritoriji Vojvodine. 16 – 9 godina p.n.e. – Rimljani osvajaju Panoniju. Ova teritorija je uključena u Rimsku provinciju nazvanu Ilirikum. 10. godina - Panonija formirana kao Rimska provincija. Glavni grad Panonije je bio Sirmijum (Sr. Mitrovica). 105. godina – Formirana je Rimska provincija Dačija. Banat je bio deo ove provincije. 293. godina – Podela Rimske države na četiri dela, Sirmijum postaje jedna od četiri prestonice Rimske Imperije. III – IV vek – U Sirmijumu je rođeno nekoliko Rimskih careva: Dekije Trajan (249-251), Aurelijan (270-275), Prob (276-282), Maksimilijan Herkulijus (285-310), Konstancije II (337-361) i Gracijan (367-383). Poslednji car ujedinjenog Rimskog Carstva, Teodosije I Veliki (378-395) je krunisan za cara u Sirmijumu. Uzurpatori Ingenijus i Regalijanus su takođe proglasili sebe carevima u ovom gradu (260 godine), a mnogi drugi Rimski carevi su provodili deo svog vremena u Sirmijumu. VI vek – Slovenska plemena se doseljavaju u Panoniju. Slovensko pleme Severani je živelo na teritoriji Vojvodine. Izolovane grupe Slovena su ostale da žive u Panonskoj niziji tokom istorije. 582. godina – Avari osvajaju Sirmijum i to je kraj vladavine Rimljana (Vizantinaca) na teritoriji Vojvodine. 897. godina – Slovenski kralj Zalan (Salan) je vladao teritorijom Vojvodine. Glavni grad njegove kraljevine je bio Titel. IX vek – Vojvodina je bila deo Bugarske. U X veku je Vojvodina bila deo Makedonske Države. U XI veku je Mađarska osvojila Bačku i Banat, dok je Srem osvojila Vizantija. 1404. godina – Neki gradovi u Vojvodini su bili u posedu srpskog Despota Stefana Lazarevića - Kupinik (Kupinovo), Zemun, Mitrovica (Sremska Mitrovica) i Slankamen u Sremu, Bečej (Novi Bečej) i Bečkerek (Zrenjanin) u Banatu. 1439. – 1444. godina – Turci su privremeno okupirali Srbiju. Tokom tog vremena, Srpski Despot Đurđe Branković je vladao samo na svojim posedima u Vojvodini. 1526. godina – ’’Car Jovan Nenad’’ je vladao na teritoriji Vojvodine. Njegov glavni grad je bila Subotica. Bačka, Banat i delovi Srema su bili pod njegovom vlašću. Grad Segedin u Mađarskoj je takođe bio pod njegovom vlašću. Car je imao vojsku od 30.000 vojnika, a takođe je imao i svoju ličnu gardu koju je nazivao ’’janičarima’’ i koja je brojala 600 ljudi. Jovan Nenad umire 1527. godine i to je bio kraj njegove ’’Države’’. Neki istoričari misle da je on bio potomak Crnojevića (vladarske dinastije koja je vladala Crnom Gorom). 1538. godina – Srem je bio deo Beogradskog Sandžaka (turske pokrajine). 1552. godina – Turci osvajaju Banat. Zapovednik Turske vojske je bio Mehmed Paša Sokolović (poreklom Srbin). U to vreme je mnogo Srba bilo u Turskoj vojsci. Temišvarski Elajet (Temisvarska pokrajina) je formiran u Banatu kao deo Turskog Carstva. 1594. godina – Ustanak Srba u Banatu protiv Turaka. 1690. godina – Velika seoba Srba. Velik broj Srba sa juga se doseljava u Vojvodinu. Vođa ovih Srba je bio Patrijarh Arsenije III Čarnojević. U to vreme su Srbi priznati kao jedna od državnih nacija Austrije. 1703. godina - Tokom Rakocijevog ustanka (između 1703. i 1711. godine), Vojvodina je bila poprište krvavog rata između mađarskih ustanika i Srba, koji su se borili na strani Austrijskog carstva. Tokom austrijske vladavine, na teritoriju Vojvodine su se naselili mnogi kolonisti, najviše Nemci i Mađari, ali takođe i Slovaci, Hrvati, Rusini, Rumuni i drugi.Vojvodina je postala jedno od etnički najmešovitijih regiona Evrope. 1717. godina – Banat postaje pokrajina Austrije (ova pokrajina je ukinuta 1778. godine). 1739. godina – Takozvana druga seoba Srba. Vođa ovih Srba je bio Patrijarh Arsenije IV Jovanović. 1752.. godina – Velik broj Srba iz Vojvodine se odselio u Rusiju. U Rusiji (današnjoj Ukrajini) su postojale dve pokrajine koje su formirane za ove Srbe: Nova Serbija (formirana 1752) i Slavjanoserbija (formirana 1753). Glavni grad Nove Serbije je bio Novomirgorod, a glavni grad Slavjanoserbije je bio Slavjanoserbsk. Obe pokrajine su ukinute 1764 godine. 1790. godina – Na Temišvarskom saboru, Srbi su tražili političku autonomiju na onoj teritoriji na kojoj su činili većinu u Austriji. XVIII – XIX vek – Kraljevina Slavonija je bila pokrajina Austrije. Deo Srema je bio uključen u ovu Kraljevinu. 1807. godina – Ticanova buna u Vojvodini. 1848. godina – Proglašenje Srpske Vojvodine u Sremskim Karlovcima (Vojvodina je uključivala Srem, Bačku, Banat i Baranju). Stevan Šupljikac je bio prvi Vojvoda Vojvodine. 1849. godina – Srpska Vojvodina i Tamiški Banat je formirana kao pokrajina Austrije. Glavni grad ove pokrajine je bio Temišvar. U to vreme su postojale dve verzije zvaničnog imena ove pokrajine, jedno je glasilo: Srpska Vojvodina i Tamiški Banat, a drugo: Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat. Srem, Bačka i Banat su bili delovi Srpske Vojvodine. Ova pokrajina je ukinuta 1860 godine.
|
